Từ Đông Nam Á đến châu Phi, những tác động của thời tiết cực đoan, dịch bệnh và biến động mùa vụ đang khiến chuỗi cung ứng tinh bột sắn toàn cầu đối mặt với áp lực lớn. Trong bối cảnh đó, ngành sắn Việt Nam không chỉ hưởng lợi từ mặt bằng giá cao mà còn đứng trước cơ hội tái định vị trên thị trường quốc tế, đặc biệt tại các phân khúc thực phẩm cao cấp ở Nhật Bản và Hàn Quốc.

Nguồn cung toàn cầu thắt chặt

Theo các số liệu cập nhật đầu tháng 5/2026, giá tinh bột sắn xuất khẩu của Thái Lan đã lên tới 580 USD/tấn FOB Bangkok, mức cao kỷ lục trong nhiều năm. Trong khi đó, giá tinh bột sắn xuất khẩu của Việt Nam dao động quanh 525–545 USD/tấn FOB TP.HCM, tăng khoảng 15 USD/tấn so với tháng trước. Đối với mặt hàng sắn lát, giá FOB tại Quy Nhơn và TP.HCM hiện đạt 285–295 USD/tấn.

Dù thấp hơn Thái Lan từ 35–55 USD/tấn, mức giá của Việt Nam vẫn đang ở vùng cao hiếm có, phản ánh tình trạng thiếu hụt nguyên liệu trên diện rộng.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến giá sắn leo thang là sự sụt giảm sản lượng nghiêm trọng tại Thái Lan – quốc gia xuất khẩu tinh bột sắn lớn nhất thế giới. Hạn hán kéo dài cùng dịch khảm lá sắn (CMD) đã làm giảm mạnh năng suất, khiến nhiều nhà máy chế biến thiếu nguyên liệu và phải hoạt động dưới công suất thiết kế.

Tình trạng cạnh tranh thu mua sắn củ tươi giữa các doanh nghiệp tại Thái Lan diễn ra gay gắt, kéo mặt bằng giá nguyên liệu tăng liên tục từ cuối năm 2025 tới nay. Đây cũng là yếu tố khiến nguồn cung tinh bột sắn cho thị trường quốc tế bị thu hẹp đáng kể.

Trong khi đó, châu Phi – khu vực có sản lượng sắn lớn nhất thế giới với trung tâm là Nigeria – dù dự kiến đạt trên 60 triệu tấn trong năm 2026 nhưng phần lớn sản lượng lại phục vụ nhu cầu lương thực nội địa. Điều này đồng nghĩa nguồn cung khổng lồ từ khu vực này không tham gia mạnh vào chuỗi thương mại tinh bột sắn toàn cầu để bù đắp phần thiếu hụt từ Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, thị trường cũng bước vào giai đoạn khan hiếm nguồn cung do yếu tố mùa vụ. Tháng 4 và tháng 5 là thời điểm chuyển giao cuối vụ cũ, khiến lượng sắn tươi tại các vùng trọng điểm như Tây Ninh, Gia Lai và Kon Tum giảm mạnh. Theo dự báo, tình trạng thiếu nguyên liệu sẽ còn kéo dài đến tháng 6/2026, khi vụ thu hoạch mới tại một số tỉnh Nam Trung Bộ bắt đầu.

Ngoài yếu tố mùa vụ, dịch khảm lá vẫn tiếp tục gây áp lực lên năng suất tại nhiều vùng trồng trong nước. Dù các giống sắn kháng bệnh đã được đưa vào sản xuất, nguồn cung nguyên liệu trong nước vẫn chưa thực sự ổn định và bền vững.

Tuy nhiên, nghịch lý của thị trường hiện nay là dù sản lượng giảm, giá trị xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn của Việt Nam vẫn tăng trưởng tích cực nhờ giá bán tăng cao và nhu cầu thay thế nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại nhiều thị trường.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của sắn Việt Nam với tỷ trọng lên tới gần 94%. Nhu cầu nhập khẩu của nước này chủ yếu phục vụ sản xuất ethanol và thức ăn chăn nuôi thay thế ngô trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào tăng cao.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc cũng đặt ra nhiều rủi ro cho ngành sắn Việt Nam. Trong quý II/2026, phía Trung Quốc đã tăng cường kiểm tra các lô hàng tinh bột sắn nhập khẩu từ Việt Nam, buộc doanh nghiệp phải theo dõi chặt chẽ các quy định về kiểm dịch thực vật tại cửa khẩu.

Cơ hội từ Nhật Bản và cuộc cạnh tranh với Thái Lan

Trong bối cảnh thị trường Trung Quốc tiềm ẩn nhiều biến động, việc mở rộng xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia đang trở thành hướng đi chiến lược của ngành sắn Việt Nam.

Đặc biệt, Nhật Bản nổi lên như một điểm sáng mới với nhu cầu tăng mạnh đối với các sản phẩm không chứa gluten. Theo dự báo, nhu cầu tinh bột sắn tại Nhật Bản sẽ tăng trưởng kép khoảng 4,2% mỗi năm trong giai đoạn tới, chủ yếu đến từ ngành chế biến thực phẩm cao cấp.

Xu hướng tiêu dùng thực phẩm “gluten-free” đang thúc đẩy mạnh nhập khẩu tinh bột sắn và sắn lát vào thị trường này. Đây được xem là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là khi sản phẩm sắn trong nước đang có lợi thế cạnh tranh về giá so với Thái Lan.

Trong quý I/2026, xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn của Việt Nam sang Nhật Bản tăng gần 160% cả về lượng lẫn giá trị so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 4 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu hơn 7.650 tấn sang thị trường này, thu về hơn 3,27 triệu USD.

Đáng chú ý, thị phần sắn Việt Nam trong tổng nhập khẩu của Nhật Bản đã tăng mạnh từ 7,58% lên 17,45% chỉ sau một năm. Đây là bước tiến đáng kể trong bối cảnh Thái Lan vẫn là nhà cung cấp lớn nhất nhưng đang bị thu hẹp thị phần do thiếu hụt nguyên liệu.

Dù vậy, cuộc cạnh tranh giữa Việt Nam và Thái Lan tại Nhật Bản được dự báo sẽ ngày càng gay gắt. Thái Lan hiện không chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô mà còn đẩy mạnh chiến lược tái định vị thương hiệu, đưa tinh bột biến tính và các sản phẩm giá trị gia tăng trở thành “nguyên liệu cao cấp” phục vụ ngành thực phẩm hiện đại.

Ngay từ đầu năm 2026, Thái Lan đã tổ chức các chiến dịch quảng bá lớn tại Tokyo nhằm ký kết hợp đồng dài hạn với các doanh nghiệp Nhật Bản thông qua các sản phẩm sáng tạo như tinh bột biến tính và trân châu sắn.

Trong cuộc cạnh tranh này, lợi thế của Việt Nam nằm ở khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường với mức giá cạnh tranh hơn. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng dài hạn, các doanh nghiệp trong nước sẽ phải đầu tư mạnh hơn vào chất lượng, truy xuất nguồn gốc và các dòng sản phẩm chế biến sâu nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe của phân khúc thực phẩm cao cấp.

Triển vọng của ngành sắn Việt Nam trong năm 2026 được đánh giá tích cực nhờ mặt bằng giá cao và nhu cầu thế giới gia tăng. Tuy nhiên, những áp lực về dịch bệnh, nguồn cung nguyên liệu và sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc vẫn là bài toán cần giải quyết.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, ngành sắn Việt Nam có cơ hội vươn lên mạnh mẽ nếu tận dụng tốt xu hướng thực phẩm xanh, không chứa gluten và mở rộng thành công sang các thị trường chất lượng cao như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

(Theo Doanhnghiepvadautu.info.vn)