Sản lượng lúa ổn định, diện tích tiếp tục thu hẹp

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích gieo cấy lúa cả nước năm 2026 ước đạt khoảng 7,09 triệu ha, giảm 36.000 ha so với năm 2025. Tuy nhiên, nhờ năng suất bình quân tăng nhẹ, đạt khoảng 61,4 tạ/ha (tăng 0,3 tạ/ha), tổng sản lượng lúa vẫn được duy trì ở mức ổn định.

Cụ thể, sản lượng lúa năm 2026 ước đạt 43,552 triệu tấn, tăng khoảng 12.000 tấn so với năm trước. Sản lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu tiếp tục tập trung chủ yếu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trong khi các vùng còn lại cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa.

Riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và một phần tỉnh Tây Ninh (địa bàn Long An cũ), diện tích gieo trồng ước đạt khoảng 3,84 triệu ha, với sản lượng khoảng 24,34 triệu tấn lúa.

Theo tính toán của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng lượng lúa tiêu thụ nội địa tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, TP. Hồ Chí Minh và sử dụng làm giống, thức ăn chăn nuôi… vào khoảng 8,9 triệu tấn. Như vậy, lượng lúa hàng hóa còn lại ước đạt khoảng 15,46 triệu tấn, tương đương 7,73 triệu tấn gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu.

Về cơ cấu, gạo chất lượng cao và gạo thơm chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 5,798 triệu tấn, tương đương 75% tổng lượng gạo xuất khẩu. Gạo nếp ước đạt khoảng 773.000 tấn, chiếm 10%, trong khi gạo chất lượng phục vụ chế biến đạt gần 1,16 triệu tấn, tương đương 15%.

Lượng gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu được phân bổ tương đối đều trong năm, trong đó 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt khoảng 4,014 triệu tấn và 6 tháng cuối năm khoảng 3,716 triệu tấn.

Định hướng điều hành xuất khẩu và quản lý thị trường

Trên cơ sở nguồn cung dự kiến, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương tập trung đẩy mạnh xuất khẩu gạo vào các tháng có sản lượng thu hoạch lớn, gồm tháng 1, 3, 4, 7, 8 và tháng 9 năm 2026. Đồng thời, việc điều hành xuất khẩu cần gắn với yêu cầu duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu theo quy định, thực hiện nghiêm chế độ báo cáo tồn kho để cơ quan quản lý có dữ liệu theo dõi và cảnh báo sớm rủi ro.

Bộ cũng nhấn mạnh việc từng bước hình thành công cụ giám sát, cảnh báo sớm cung – cầu lúa gạo trên nền tảng số, nhằm hỗ trợ điều hành xuất khẩu linh hoạt, bảo đảm an ninh lương thực trong nước và sẵn sàng cung ứng cho thị trường nội địa khi cần thiết.

Bên cạnh đó, cần tăng cường xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và phân khúc sản phẩm, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong xây dựng các kịch bản điều hành và quản lý xuất nhập khẩu gạo phù hợp với diễn biến thị trường thế giới và trong nước.

Liên quan đến tổ chức thu mua lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với UBND các tỉnh nghiên cứu, triển khai các giải pháp chuẩn hóa hoạt động thu mua. Theo đó, các thương lái, đại lý thu mua cần tham gia chuỗi liên kết với thương nhân xuất khẩu và cơ sở chế biến thông qua hợp đồng, có đăng ký kinh doanh và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về thương mại.

Các doanh nghiệp và cơ sở chế biến được yêu cầu công khai hệ thống điểm thu mua, niêm yết giá mua theo chủng loại, chất lượng và mùa vụ, bảo đảm minh bạch thông tin trên thị trường. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, ép giá, đầu cơ, qua đó bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có ý kiến góp ý đối với một số chính sách điều hành thị trường gạo trong thời gian tới, bao gồm việc trình ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định 107/2018/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo, cũng như xây dựng cơ chế quản lý nhập khẩu gạo nhằm bảo vệ sản xuất trong nước và chuỗi giá trị lúa gạo, trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu lớn trên thế giới đang gia tăng đầu tư để tự chủ lương thực.

(Theo thuongtruong.com.vn)