Thời gian qua, sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam tiếp tục đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, tình hình thế giới và khu vực đang diễn biến phức tạp, khó lường; xung đột địa chính trị tại một số khu vực; biến động giá năng lượng, chi phí logistics và vận tải biển gia tăng, cùng với việc một số quốc gia điều chỉnh chính sách thương mại và dự trữ lương thực có thể tác động đến cung cầu và giá gạo trên thị trường thế giới.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 2 tháng đầu năm 2026, tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam ước đạt 1,3 triệu tấn, trị giá 599,3 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, khối lượng xuất khẩu tăng 5%, tuy nhiên giá trị kim ngạch lại giảm 11,2%.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này là do giá gạo xuất khẩu bình quân trong giai đoạn tháng 1–2/2026 chỉ đạt 464,1 USD/tấn, giảm 15,4% so với năm ngoái.

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu có nhiều biến động do ảnh hưởng chiến tranh, triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg ngày 11/3/2026, Bộ Công Thương vừa ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT về việc tăng cường thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo trong tình hình mới, đảm bảo an ninh lương thực và hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp.

Theo đó, để tối ưu hóa các hiệp định thương mại và mở rộng thị trường xuất khẩu, Bộ Công Thương giao Vụ Chính sách thương mại đa biên tiếp tục nghiên cứu, bổ sung mặt hàng gạo vào lộ trình nghiên cứu ngành hàng thực hiện trong giai đoạn năm 2026 (giai đoạn đầu tiên) của Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA.

Tiếp tục thúc đẩy đàm phán với Liên minh châu Âu (EU), Vương quốc Anh để sửa đổi danh sách các loại gạo thơm được hưởng cam kết về hạn ngạch thuế quan theo Hiệp định EVFTA, Hiệp định UKVFTA. Đồng thời, tận dụng lượng hạn ngạch bổ sung đối với mặt hàng gạo đến năm 2030 theo cam kết của Vương quốc Anh dành cho Việt Nam khi gia nhập Hiệp định CPTPP.

Bộ cũng yêu cầu Vụ Phát triển thị trường nước ngoài chỉ đạo Thương vụ Việt Nam tại các nước tăng cường nắm bắt, đánh giá kịp thời các cảnh báo, các thay đổi về cơ chế chính sách nhập khẩu gạo của nước sở tại; thông tin đến Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài để điều tiết hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu gạo, bảo đảm phù hợp, hiệu quả, bảo vệ lợi ích của thương nhân.

Đồng thời, rà soát tình hình ký kết Biên bản ghi nhớ về thương mại gạo với các quốc gia và vùng lãnh thổ; phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Chính sách thương mại đa biên đề xuất nội dung ký kết MOU với các nước trong hoạt động song phương, đa phương nhằm thúc đẩy xuất khẩu gạo tại các thị trường còn nhiều dư địa với các phân khúc sản phẩm của Việt Nam.

Cùng với đó, chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài kịp thời cung cấp thông tin, hỗ trợ thương nhân xuất khẩu gạo xử lý các vấn đề phát sinh do khủng hoảng Trung Đông liên quan đến giao dịch thương mại (nếu có).

Đặc biệt, cần cập nhật, cung cấp thông tin kịp thời về thị trường và “bản đồ rủi ro”, các tuyến đường vận tải để giúp các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo xây dựng phương án an toàn khi giao dịch với đối tác nhập khẩu, nhất là khu vực Trung Đông – Bắc Phi; tiếp tục làm việc với cơ quan quản lý tại các nước châu Á, châu Âu để ưu tiên sử dụng nguồn cung gạo từ Việt Nam khi phía bạn có nhu cầu nhập khẩu gạo.

Bộ Công Thương cũng giao Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục chủ trì, đẩy mạnh “Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam đến năm 2030” và các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo.

Đồng thời, phối hợp theo dõi sát diễn biến thị trường gạo thế giới, chính sách của các nước xuất khẩu, nhập khẩu và tình hình tại các thị trường truyền thống; kịp thời báo cáo Bộ Công Thương, thông tin tới hiệp hội, doanh nghiệp để chủ động điều tiết hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, bảo đảm hiệu quả.

Cùng với đó, linh hoạt tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến; duy trì thị trường truyền thống, mở rộng thị trường mới, tiềm năng và các thị trường FTA; khai thác các phân khúc gạo chất lượng cao tại các thị trường như EU, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Bắc Mỹ nhằm đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các hiệp hội ngành hàng được yêu cầu tăng cường cập nhật, chia sẻ thông tin thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu, nâng cao năng lực đàm phán, ký kết hợp đồng và chủ động ứng phó với biến động của thị trường quốc tế.

Đối với các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo cần thực hiện nghiêm các quy định về thu mua, dự trữ và bảo đảm chất lượng; chủ động theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp, tăng cường quản trị rủi ro để đảm bảo bền vững.

Trước đó, tại Công điện số 21/CĐ-TTg ngày 11/3/2026 về điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới, Thủ tướng Chính phủ cũng giao Bộ trưởng Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan theo dõi diễn biến giá cả thị trường; triển khai các giải pháp bình ổn thị trường theo thẩm quyền.

Đồng thời, chủ trì nghiên cứu các giải pháp giảm chi phí logistics và chi phí xuất khẩu cho doanh nghiệp trong bối cảnh chi phí vận tải quốc tế tăng cao; xem xét, triển khai các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gạo, tạo điều kiện thuận lợi trong hoàn thuế và thông quan.

(Theo Thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn)